Toezichthouders en godenzonen

Het aftreden van senator Loek Hermans kwam, na het striemend oordeel van de Ondernemingskamer in de Meavita-zaak, niet echt als een verrassing. Evenmin verrassend, maar wat mij betreft veel minder begrijpelijk is de stap terug die Cruyff heeft gedaan bij Ajax. Beide kwesties onderstrepen nog eens het belang van het creëren van een goede bestuurs-cultuur. Bij Meavita is dat met donderend geraas mislukt, en bij Ajax brekebeent men nog even verder (al zal een faillissement zich daar niet snel voordoen).

Waarom verbaast het nu zo weinig dat het met Cruyff niet gelukt is? Eigenlijk komt dat omdat hij niet zoals vroeger binnen de lijnen, maar ver daar buitenstond. In alle artikelen van de afgelopen dagen valt te lezen dat de schijnbaar onaantastbare club-icoon zijn invloed uitoefende op afstand, zonder officiële positie. En dat gaat maar zelden goed.

Een vergelijking dringt zich op met problemen die we veel tegenkomen bij generatiewisselingen in familiebedrijven. Als er sprake is van een (meestal vader-) figuur die op basis van gezag en bewezen ondernemerschap een bedrijf heeft opgebouwd, dan is het vaak moeilijk dat gezag over te dragen aan een volgende, soms iets minder krachtige generatie. Problemen ontstaan er als die oude stuurman de brug van het schip moeilijk kan verlaten. Zijn goedbedoelde rol op afstand in bijvoorbeeld een raad van commissarissen kan verstikkende invloed uitoefenen op de angstig opererende bestuurder die hem in die rol is opgevolgd. Maar ook een klein, resterend minderheidspakket of een earn-out regeling die jaren boven de markt blijft hangen, kan de sfeer goed verzieken. Niet alleen op het bedrijf, maar daarnaast of daarna vaak ook nog  in familiaire kring.

Niet altijd, maar veel te vaak gaat het fout door één simpele oorzaak: als dewerkelijke machtsverhoudingen niet in overeenstemming zijn met de formelestructuren, kunnen problemen niet goed binnen die structuren worden opgelost. En dergelijke, vaak jarenlang als kiespijn doorzeurende problemen kunnen wanhopig veel energie opslorpen uit de onderneming en haar stakeholders.

Dat het ook goed kan gaan zien we gelukkig bij enkele bedrijven uit het Zuiden (toch al een regio met een enorm hoog gemiddelde aan familiebedrijven). Bavaria werd onlangs uitverkoren tot ‘s werelds beste familiebedrijf. Die prijs was een erkenning voor de wijze waarop men bij Bavaria familiebelang verenigt met zakelijk belang en traditie combineren met innovatie en daarbij ondubbelzinnige betrokkenheid bij de plaatselijke gemeenschap tonen. En ook bedrijven als Jan Linders en Jumbo hebben generatiewisselingen bewust vorm gegeven en goed doorstaan.

Dat Cruyff nu afscheid heeft genomen en wil dat zijn naam niet meer door Ajax gebruikt wordt, heeft misschien ook nog wel andere oorzaken: Johan Cruyff heeft in ieder geval momenteel wel ergere zorgen over zijn Toekomst dan het gelijknamige jeugdcomplex. Maar aandeelhouders, bestuurders en commissarissen van familiebedrijven kunnen lering trekken uit de casus Cruyff. Regels alléén creëren geen werkbare verhoudingen. Zeker niet als die regels niet passen bij de mensen die ze moeten hanteren en niet passen bij de werkelijke onderlinge verhoudingen die die mensen met elkaar hebben.

Wie grote informele macht heeft, moet dus zorgen dat die macht geformaliseerd wordt. Maar ook het spiegelbeeld is waar: wie op moet boksen tegen iemand met grote informele macht, doet er verstandig aan te zorgen dat die ander ook formele macht uitoefent. Daarop kan iemand immers aangesproken worden, niet op informele macht. Mensen met informele macht fladderen (zoals het godenzonen overigens betaamt) weg op het moment dat je ze te pakken denkt te hebben. En keren terug op een moment dat het je het slechtste uitkomt. Zoals Cruyff waarschijnlijk binnenkort weer bij Ajax…

NB: deze blog werd in december 2015 geschreven. Enkele maanden later, in maart 2016 overleed Johan Cruijf helaas aan de gevolgen van kanker.

732 
Ik help u graag verder

Meest gelezen
  • ‘Kopietje paspoort’
  • ‘Oude’ pandeigenaren versus nieuw...
  • ‘Recht op vergetelheid’ heeft geen...
  • “Als lekkerste getest” niet...
  • “Detachering” leerling is verwijdering