Enkele jaren geleden schreven wij over de uitspraak van de rechtbank Amsterdam in de zaak tussen (de belangenbehartigers van) Max Verstappen en de supermarktketen Picnic. Max c.s. beschouwde het (Facebook) filmpje dat Picnic, met een knipoog naar de commercial van concurrent Jumbo[1], had gemaakt als een inbreuk op de portretrechten van de autocoureur. De rechtbank Amsterdam ging in die redenering mee en legde Picnic een schadevergoeding van € 150.000,- op.

Hoger Beroep

Zowel Picnic als Max c.s. gingen van deze uitspraak in hoger beroep. Waar de rechtbank had geoordeelde dat Picnic onrechtmatig had gehandeld door openbaarmaking van het portret van Max, door middel van de lookalike, is het Gerechtshof tot een ander oordeel gekomen.

De weergave van de acteur/lookalike op film en diens optreden kan niet als een portret van Max in de zin van de Auteurswet worden aangemerkt, ook al wordt met de ‘persiflage’ het beeld van Max opgeroepen, zo oordeelt het Gerechtshof. Het gezicht of de persoon van Max zelf wordt immers niet afgebeeld en de bescherming van het portretrecht gaat niet zo ver dat dit zich uitstrekt tot verspreiding van beeldmateriaal, waarvan duidelijk is dat het niet de ‘originele’ persoon zelf betreft, maar dat het slechts gaat om iemand die daar op lijkt. Dit geldt ook als de associatie met opzet wordt opgewekt.

Kan het handelen van Picnic dan nog als ‘enkel’ onrechtmatig worden aangemerkt?

Nee, zo oordeelt het Gerechtshof. Het valt niet uit te sluiten dat in een situatie als de onderhavige, de nagespeelde persoon wordt aangetast in ‘eer en goede naam’ dan wel dat de aan het portret gerelateerde zakelijke belangen worden geschaad, waardoor er schade wordt geleden. Naar het oordeel van het Gerechtshof is dat dit in deze zaak niet gebleken.

Ook al heeft een bekende persoon een ‘verzilverbare populariteit’, dat wil niet automatisch zeggen dat het nadoen van die persoon in een filmpje of op andere wijze, zonder dat het publiek daardoor in verwarring raakt ten aanzien van de identiteit van beide betrokken personen, als onrechtmatig richting de bekende persoon moet worden aangemerkt. Een dergelijke persiflage met een commercieel doel, bijvoorbeeld ter vergroting van de eigen naamsbekendheid, maakt dit niet anders.

Het Gerechtshof voegt hier nog wel aan toe dat een relevante omstandigheid is dat rekening moest worden gehouden met de mogelijkheid dat Max c.s., als gevolg van de vertoning van het filmpje van Picnic, wél schade zouden hebben geleden. Max c.s. hebben echter niet kunnen aantonen in hun zakelijke belangen te zijn geschaad; Jumbo verlengde kort na vertoning van het filmpje zelfs het sponsorcontract met Max.
In dit verband komt ook nog betekenis toe aan het feit dat de lookalike op geen enkele wijze een rol heeft gespeeld in uitingen waarin ook Verstappen had kunnen optreden, nu het sponsorcontract met Jumbo dat niet toeliet. Max heeft daarmee geen potentiële omzet gemist. De poging van Max c.s. om hier een hypotetische situatie van te maken wordt door het Gerechtshof afgewezen, nu voor een dergelijke claim (van mogelijkheid van schade) geen rechtsgrond bestaat.

Conclusie – verruiming commerciële persiflages

Reclamemakers zullen verheugd zijn na deze uitspraak. De ruimte om in reclame uitingen gebruik te maken van lookalikes, voor zover ze duidelijk als persiflage worden gebruikt, is weer wat verruimd.

Let op! Niet elk gebruik van een ‘op een bekendheid gelijkende’ figuur zal rechtmatig zijn… Er blijven situaties denkbaar, waarin een bekendheid schade zal kunnen claimen, bijvoorbeeld wanneer deze zelf in de rol van lookalike zou hebben kunnen figureren.

Het blijft dus aan te raden om juridisch advies in te winnen, alvorens een persiflerende commercial te maken.

Meer informatie?


Heeft u nog vragen over dit onderwerp? Wilt u meer informatie omtrent de mogelijkheden voor het maken van commercials of de bescherming van Intellectueel Eigendom? Neem dan contact op met, neemt u dan contact op met ons team IE-, IT en media- en reclamerecht. Wij kunnen u hierover adviseren en in overleg met u inventariseren wat u het beste kunt doen.

 

[1] In deze landelijke commercial bracht Max Verstappen boodschappen van Jumbo langs de deuren van klanten met zijn Formule 1-auto.