Voor particulieren is het kunnen beschikken over een betaalrekening een recht. Voor zakelijke betaalrekeningen ligt dat anders. Zowel bij het verstrekken van een rekening aan een onderneming als bij opzegging van een zakelijke betaalrekening door een bank, spelen integriteitskwesties een toenemende rol. Ook de rechtspraak over dit onderwerp is volop in beweging.

De bestrijding van witwassen en de hoge boetes die banken boven het hoofd hangen (inclusief strafrechtelijke vervolging van functionarissen) is regelmatig in het nieuws. Maar wanneer is het (on)aanvaardbaar dat een bank geen zakelijke betaalrekening verstrekt of blijft verstrekken aan een ondernemer?

Verstrekken zakelijke betaalrekening

Bij verstrekking van een zakelijke betaalrekening geldt het beginsel van contractsvrijheid voor de bank: de bank mag uw onderneming een zakelijke betaalrekening verstrekken, maar moet dat niet. Alleen onder uitzonderlijke omstandigheden kan een bank daartoe op basis van haar maatschappelijke functie verplicht worden. Zo heeft de bank een zorgplicht ten opzichte van bepaalde derden – denk aan de uitspraak waarbij ING Bank werd veroordeeld saunaclub Yin Yang een nieuwe betaalrekening te laten openen – en is het onmogelijk een onderneming draaiende te houden zonder betaalrekening. De bank weegt het integriteitsrisico (naleving Wft en Wwft) af en is daarbij sterk afhankelijk van de informatie die de klant verstrekt. Dit is de reden waarom een bank (redelijke en gemotiveerde) vragen mag stellen over o.a. de herkomst van het geld dat omgaat binnen de onderneming, het businessmodel en de belanghebbenden. Voor de beantwoording van dergelijke vragen moet de bank haar (potentiële) klant voldoende tijd geven, vervolgens risico’s constateren en een belangenafweging maken. De bank dient de aanvraag ‘ex nunc’ – dus op basis van de situatie op het moment van de aanvraag – te beoordelen en af te wegen. Het op voorhand uitsluiten van het verstrekken van een betaalrekening aan ondernemingen in bepaalde sectoren is ook niet zonder meer toegestaan.

Op de klant rusten uiteraard ook verplichtingen: het tijdig en juist beantwoorden van (redelijke en gemotiveerde) vragen van de bank, maar zich bijvoorbeeld ook inspannen om een andere bank te vinden om een betaalrekening te openen.

Opzegging zakelijke betaalrekening

Het opzeggen van een zakelijke betaalrekening heeft uiteraard grote gevolgen voor een onderneming. De bank heeft een contractuele opzeggingsbevoegdheid op basis van de geldende bankvoorwaarden, maar ook op basis van de toepasselijke financiële wetgeving (naleving Wwft). De opzeggingsbevoegdheid van de bank wordt getoetst aan de hand van de redelijkheid en billijkheid. Van een geldige opzegging door de bank kan sprake zijn wanneer de volgende concrete omstandigheden rondom integriteit zich voordoen: het cliëntonderzoek kan door toedoen van de klant niet worden afgerond (geen bevredigende verklaring voor herkomst gelden, onduidelijkheid over businessmodel, UBO kan niet geïdentificeerd worden), de bank signaleert onacceptabele risico’s en/of de bank wijzigt haar beleid. Het signaleren van onacceptabele risico’s is vaak een samenloop van factoren. Bijvoorbeeld verontrustende mediaberichten, strafrechtelijke veroordelingen van functionarissen, het zakendoen met bepaalde landen, ondernemingen in bepaalde sectoren die meer risico’s met zich brengen (coffeeshops, saunaclubs, etc.) en van het met de bank gedeelde businessplan afwijkende activiteiten. Bij het wijzigen van beleid kan men denken aan de keuze van systeembanken om relaties met bepaalde types trustkantoren te beëindigen. Let op, de belangenafweging dient ook hier steeds plaats te vinden en bij opzegging dient de bank een redelijke termijn te hanteren.

Uit het voorgaande blijkt het belang van het juist en tijdig beantwoorden van vragen van uw bank die raken aan integriteitskwesties, maar wel voor zover deze redelijk en desgevraagd gemotiveerd zijn. Wordt u als ondernemer geconfronteerd met vragen van uw bank over integriteitskwesties binnen uw onderneming? Ons team Financiering & Zekerheden adviseert.

April 2021